RSS

Pomysły na krótsze i dłuższe wycieczki Cudze chwalicie swego nie znacie


JURAPARK 

w SOLCU

KUJAWSKIM

MIASTO DINOZAURÓW



        
 Solec Kujawski to miasto położone na lewym brzegu Wisły, w odległości 20 km od Bydgoszczy i 35 km od Torunia. Głównymi atrakcjami miasteczka są Jurapark i Park Wodny.
JURAPARK, gdzie marzenia o podróży w czasie stały się rzeczywistością. Na wyciągnięcie ręki „ żyje „ tam ponad 100 naturalnej wielkości dinozaurów , których historię można poznać w czasie spaceru po ścieżce dydaktycznej.
My naszą podróż w czasie po Juraparku zaczniemy od Muzeum Ziemi im. Karola Sabatha  Muzeum posiada jedną z największych kolekcji skamieniałości w Polsce. Tysiące atrakcyjnie zaprezentowanych okazów stwarza zwiedzającym możliwość „obejrzenia” najciekawszych 500 mln lat ewolucji życia na Ziemi. Zwiedzający muzeum w oparciu o skamieniałości i wiarygodne rekonstrukcje prehistorycznych zwierząt ( wrażenie robi np. wzbudzający respekt model mamuta) poznają kolejne okresy dziejów życia na Ziemi.
Nadmorska plaża z okresu paleogenu z pięknie prezentującymi się bursztynami, kości ssaków z czasów „epoki lodowcowej” wraz z rekonstrukcją mamuta włochatego, kredowe skamieniałości ryb, flora Spitsbergenu ,wymodelowane środowisko morskie (okresu jurajskiego) sprzed milionów lat, które można oglądać z okien specjalnie skonstruowanego batyskafu. 
Wędrówka przez muzeum to doskonały sposób „bezbolesnego” zdobycia i uporządkowania wiedzy z różnych dziedzin.Następną atrakcją jest na pewno ogród zimowy znajdujący się w oszklonej części pawilonu muzealnego stanowi miejsce, w którym mamy możliwość napotkania wielu gatunków egzotycznych i reliktowych roślin w tym takich, które zasiedlały środowisko lądowe w czasach „panowania” dinozaurów. 

Jednak główną atrakcję parku stanowi ścieżka edukacyjna, wijąca się po przepięknym lesie. Dzięki niej możemy odbyć wędrówkę w czasie do ery dinozaurów. 
Trasa zaopatrzona jest oprócz  ponad 100 naturalnej wielkości dinozaurów , a  także w plansze zawierające opisy i rysunki dotyczące wszystkich eksponatów ,wiadomości o okresach geologicznych ,
układzie kontynentów, miejscach  odkryć najciekawszych skamieniałości , trybie życia, sposobach odżywiania poszczególnych okazów, wielkich kataklizmach i hipotezach dotyczących przyczyn wyginięcia dinozaurów.

Wędrówka ścieżką dydaktyczna to doskonała lekcja ciekawego fragmentu dziejów życia na Ziemi będąca uzupełnieniem szkolnych zajęć biologii i geografii.
Gdy zmęczymy się już spacerem , możemy odpocząć w parku rozrywki, gdzie na rozległym dziedzińcu, każdy znajdzie coś dla siebie.
Księgarnie, sklepy z pamiątkami, restauracja, grill na świeżym powietrzu, lodziarnia, czy  chłodne piwo w przytulnym ogródku .Jest także plac zabaw dla dzieci. Oprócz tradycyjnych huśtawek , karuzeli czy zjeżdżalni są zestawy sprawnościowo-zręcznościowe, wspinaczkowe, labirynty i wiele innych.
A amatorzy ekstremalnych doznań mogą zajrzeć do kina ,gdzie dzięki najwyższej technologii obejrzeć można  wspaniałe widowisko z niespotykanymi pejzażami. Nie opuszczając wygodnego fotela udać się w podróż do przerażająco realnego świata dinozaurów. 
Niedaleko Juraparku  znajduje się PARK WODNY, gdzie obok basenu sportowego  usytuowana jest część rekreacyjno-rehabilitacyjna, gdzie mieści się najwięcej atrakcji - dwie zjeżdżalnie: zewnętrzna, kryta 80-metrowa oraz wewnętrzna, odkryta 30-metrowa, basen do nauki pływania, basenik dla mam z dziećmi, sztuczna rwąca rzeka, bicze wodne, gejzery, jacuzzi i urządzenia do hydromasażu. 
Z basenem sąsiaduje restauracja, siłownia, sala do zajęć fitness oraz gabinety odnowy biologicznej. Na piętrze mieści się kręgielnia, baro-kawiarnia z widokiem na basen oraz widownia dla 100 osób. Co ważne, Park Wodny oraz hala sportowo-widowiskowa stanowią kompleks zamknięty, co umożliwia swobodne poruszanie się po obiektach bez wychodzenia na zewnątrz.

Nie pozostaje więc nic innego jak tylko wyruszyć w podróż do Solca Kujawskiego na spotkanie z nowoczesnością- Park Wodny i przeszłością- Jurapark. 

Cokolwiek wybierzemy na pewno będzie to niezapomniana wycieczka..

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS

ZAMEK W GOLUBIU DOBRZYNIU



Zamek w 
Golubiu 
Dobrzyniu


Miasto Golub-Dobrzyń położone jest w województwie kujawsko-pomorskim, w odległości 40 km. Od Torunia.
Głównym powodem do odwiedzenia tego miejsca jest przepiękny zamek i historia z nim związana.


Początkowo znajdował się tu gród drewniany strzegący przeprawy przez rzekę Drwęcę, który w 1293 roku na drodze wymiany pomiędzy biskupstwem włocławskim a Zakonem znalazł się w granicach państwa zakonnego.
W latach 1305-1311 był siedzibą komtura a póżniej starosty Ulryka Czerwonki. 
W 1616 do 1623 został przebudowany przez Annę Wazównę. Niestety nie oszczędziły go wojny szwedzkie, został zniszczony.
Po II wojnie światowej odbudowano go i odrestaurowano w latach 1959-1967, oraz w trakcie prac adaptacyjnych po roku 2006. Zamek jest odnowiony w stylu renesansowym.


Dzięki kustoszowi w 1978 roku odbyła się tu jedna z pierwszych w Polsce rekonstrukcji historycznych. Zainscenizowano turniej rycerski, który odbywa się tu od tego czasu co roku i jest barwnym widowiskiem przyciągającym masę turystów.


Zamek znajduje się pod nadzorem PTTK. Słynie z organizowanych tutaj co roku balów, z których najważniejszym Wielkim Balu Sylwestrowym uczestniczy dziesiątka najpopularniejszych w danym roku Polaków. Na terenie warowni działa także Muzeum Regionalne. 
Oprócz stałych ekspozycji organizuje się tutaj szeroki zakres imprez o charakterze kulturalno- rozrywkowym, konkursy krasomówcze, spektakle historyczne, recitale itp.
My zaczniemy zwiedzanie Zamku Golubskiego od tarasu widokowego mieszczącego się przy samym zamku wzniesionym na wysokim wzgórzu na prawym brzegu Drwęcy, skąd roztacza się przepiękny widok na rzekę i miasteczko.
Zwiedzanie samej warowni odbywa się w grupach co 40 minut z przewodnikiem. Przed wejściem do sal i komnat zostajemy zaprowadzeni do lochów zaadoptowanych na sale konferencyjne, możemy tu oglądnąć krótki film o historii Golubia-Dobrzynia.
Następnie zwiedzamy między innymi:
- salę gotycką na parterze z działem etnograficznym eksponującym przedmioty kultury ludowej z ziemi chełmińskiej m. in. warsztat garncarski, dłubanki, słomiane kalosze.


- sławne końskie schody, którymi wjeżdżano konno bezpośrednio do komnat, wyposażonych w specjalne dźwigi do zdejmowania opancerzonego jeżdżca z jego rumaka. Ze schodami wiąże się legenda, podobno kto wejdzie na schody i obejrzy się za siebie ten w ciągu roku zarży w najmniej odpowiednim momencie i ośmieszy się.


- kaplicę  jedyną salę na piętrze, która zachowała swój pierwotny gotycki charakter. Obecnie wystawiono tam chorągwie, repliki lekkiej broni artyleryjskiej, średniowiecznych zbroi oraz mieczy.
- infirmeria z czasową wystawą intarsji, czyli obrazków z drewna o różnorodnej tematyce.
- kapitularz z wystawą obrazów z cyklu „ Dzieje orężą polskiego”.


To tylko niektóre atrakcje, jakie czekają na odwiedzających. Znakomitym uzupęłnieniem dla zwiedzających są coroczne turnieje rycerskie które są barwnym widowiskiem przyciągającym masę turystów.


Myślę że zwiedzając zamek warto też zajrzeć do stylowej kawiarni Zamkowej, a nawet spędzić noc w salach hotelowych na zamku. Być może ukarze nam się duch Anny Wazówny – biała dama.
Podobno królewna często pojawia się na swoim zamku, pilnuje tutaj porządku, spełnia życzenia. 


Wystarczy podczas pobytu w zamku wejść do niszy w ścianie, gdzie Anna miała swoje łoże i pomyśleć życzenie. Spełni się na pewno. Tak przynajmniej zarzekają się przewodnicy po obiekcie…..
…..kto wie, - by to sprawdzić trzeba koniecznie odwiedzić to urokliwie miejsce.

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS

SZAFARNIA CHOPINA


SZAFARNIA 

CHOPINA


Wśród malowniczych pól ziemi dobrzyńskiej, w sąsiedztwie rzeki Drwęcy, kilka kilometrów od Golubia-Dobrzynia leży Szafarnia. 

Najbardziej znaczącym wydarzeniem, dzięki któremu Szafarnia pojawiła się na kulturalnej mapie Europy, stał się pobyt w majątku Dziewanowskich Fryderyka Chopina (1810 –1849) - wybitnego polskiego kompozytora i pianisty. 

Dzięki wizytom wielkiego Polaka, Szafarnia zasłynęła w świecie muzycznym.
Pobyt Chopina na ziemi dobrzyńskiej stał się doskonałym pretekstem do zainicjowania działalności kulturalnej mającej na celu upowszechnianie i propagowanie muzyki tego wybitnego polskiego kompozytora. 
Podobnie jak przed laty, także i dzisiaj Szafarnia zachęca do odwiedzenia tego przepięknego zakątka ziemi dobrzyńskiej. W miejscu dawnego modrzewiowego dworku Dziewanowskich stoi dzisiaj budowla z końca XIX w, w której znajduje się Ośrodek Chopinowski – miejsce licznych imprez kulturalnych. 

Wokół rozciąga się park ze stawem w kształcie fortepianu, który zachwyca kojącą ciszą i zaprasza do licznych spacerów pośród drzew pamiętających jeszcze czasy młodego Chopina. 

Wśród pomników przyrody znajdujących się na terenie parku należy wyróżnić Lipę Chopina oraz Dęby Dziewanowskich.

W 1949 roku w 100-lecie śmierci Chopina odbył się tu pierwszy koncert chopinowski i otwarto izbę pamięci.

W 2004 roku rozpoczął tu działalność Ośrodek Chopinowski. zajmujący parter dworu Dziewanowskich. 
Znajdują się tu:
sala ćwiczeń, biblioteka, sala konferencyjna, sala muzealna ze zbiorami poświęconymi wielkiemu kompozytorowi, oraz oczywiście sala koncertowa, w której honorowe miejsce zajmuje fortepian firmy Steinway & Sons. 
Na piętrze znajdują się pokoje dla gości, a  w zabytkowych piwnicach dworku znajduje się kawiarnia.

Na scenie Ośrodka Chopinowskiego występują uznani artyści z Polski i zza granicy, a usłyszeć można nie tylko utwory Chopina. 
Szafarski repertuar to zarówno muzyka klasyczna jak i interpretacje jazzowe, czy muzyka kabaretowa. 
Głównym celem tej instytucji jest przede wszystkim edukacja chopinowska dzieci i młodzieży z Polski i zagranicy. 
Towarzyszą temu różne imprezy, do których należy m.in.: Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. F. Chopina dla Dzieci i Młodzieży.
Po kilku godzinach spędzonych na zwiedzaniu miałem wrażenie jakbym się cofnął w czasie do epoki Fryderyka Chopina.
Serdecznie zapraszam.

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS

CHEŁMNO



CHEŁMNO –
MIASTO
ZAKOCHANYCH
I ZABYTKÓW 


        Jest wiele pięknych miejsc na szlaku Wisły, w każdym z nich warto się zatrzymać. Jednym z takich miejsc jest położone w woj. kujawsko-pomorskim Chełmno. To miasto warto choćby na krótko odwiedzić, to wspaniale zachowane miasto średniowieczne: pospacerujesz tu wzdłuż ocalałych niemal w całości i jednych z najdłuższych w Europie murów obronnych, ulicami starówki, których to uporządkowany układ nie zmienił się od czasów powstania miasta, potrafi zachwycić jeszcze zanim się do niego zawita...        

Widok Chełmna ze wzgórz leżących na południe od miasta zachwyca i zdumiewa . Dwuipółkilometrowy pierścień murów obronnych otacza gęsto zabudowane stare miasto, nad którym górują potężne bryły gotyckich kościołów i smukła wieża renesansowego ratusza. 

Do woli można tu kontemplować widok z końca XVI w. W zasięgu wzroku nie ma bloków, zakładów przemysłowych czy innych budowli typowych dla naszych czasów. Chełmno jest jednym z nielicznych, a może jedynym miastem w Polsce, które nie tylko zachowało dawną zabudowę i średniowieczny układ, ale również nie zostało skażone współczesną architekturą. 

 Krótka historia:                
Prawa miejskie otrzymało Chełmno w 1233 roku z rąk wielkiego mistrza krzyżackiego Hermana von Salze oraz mistrza krajowego Hermana von Balk W 1244 roku książę pomorski  Świętopełek zdobył podstępem miasto utrzymując je przez jakiś czas.W okresie powstań plemion Prusów około 1263 roku wódz  Jaćwingów Skumand spustoszył i ograbił okolice Chełmna.  
Krzyżacy pierwotnie zaplanowali swoją  stolicę w Chełmnie. Jednak silna ekspansja krzyżacka oraz rozwój terytorialny przyczyniły się do zmiany planów.Od początku XIV wieku Chełmno należało do Związku Miast Hanzeatyckich wyrastając na duże i bogate miasto. Wojny polsko – krzyżackie na początku XV wieku spowodowały pogorszenie sytuacji gospodarczej miasta. 
W 1457 roku podczas wojny trzynastoletniej miasto opanował jeden z  najwybitniejszych zaciężnych dowódców krzyżackich –Bernard Szymborski.  Król Aleksander Jagiellończyk w 1505 roku przekazał miasto biskupom chełmińskim, co spowodowało upadek gospodarczy i polityczny miasta. Po rozbiorze kraju w 1772 roku miasto przeszło pod władzę pruską, która przejęła majątek kościelny. Od połowy XIX wieku w mieście zaczął rozwijać się przemysł, powstały: fabryka maszyn rolniczych, odlewnia żelaza, odlewnia dzwonów, cegielnia, browar i wiele mniejszych firm.
Niewiele minut potrzeba by stare Chełmno przejść wzdłuż i wszerz, a jednak tym, którym „historia zapisana w cegłach” przemawia do wyobraźni, taki spacer może zająć całe godziny, dla niektórych może być „podróżą przez wieki”. Mi zajęło to 4 godziny.
Wycieczkę po mieście rozpoczynamy od ulicy Dworcowej. Za Urzędem Miejskim skręcamy w prawo na PLANTY.
 Nowe Planty (dawniej: Promenada) powstały w latach 1834-1835. Położone są w miejscu starych rowów obronnych i rozciągają się od ul. Wodnej  do Bramy Grudziądzkiej. Od początku swego istnienia stały się ulubionym miejscem spacerowym.  Dziś główną atrakcją Nowych Plant są przepiękne dywany kwiatowe.
Przy murze znajduje się ławeczka zakochanych z metalowymi postaciami zakochanych.  Mijamy kapliczkę z cudownym żródełkiem
W głębi plant znajduje się punkt widokowy z którego roztacza się przepiękny widok na dolinę Wisły i samą rzekę. 

Wracamy do ul. Dworcowej i przechodzimy przez Bramę Grudziądzką
 Znajdująca się u wylotu ulicy Grudziądzkiej. Brama Grudziądzka(popularnie zwana Bramką, dawniej Grubieńska) była główną bramą wjazdową do miasta, dziś jest jedyną zachowaną bramą miejską. Pierwotnie brama ta istniała jako wieża, do której po obu stronach przylegały mury obronne (w jej bocznych ścianach widać jeszcze ślady przejść na ganki strażnicze). 

Przed bramą znajdował się głęboki rów, a wjazd umożliwiał zwodzony most. Tutaj kiedyś mieściło się więzienie miejskie. W 1694 roku w miejsce przybudówki i mostu zwodzonego powstała renesansowa kaplica. To dzięki niej Bramka szczęśliwie uniknęła w XIX wieku rozbiórki.

Idziemy deptakiem [ ul. Grudziądzka ] do rynku . Rynek - centralne miejsce w mieście... To tutaj niegdyś skupiało się życie chełminiaków, tutaj handlowano, spotykano się, władze miasta miały tu swoją siedzibę, występni mieszkańcy przykuwani byli do pręgierza... Rynek stanowi prostokątny plac o pow. 1,5 ha , od niego rozchodzą się główne ulice, na jego terenie stoi chyba najbardziej obfotografowany obiekt Chełmna - ratusz.

Średniowieczna siedziba burmistrza i rady miejskiej została wzniesiona ok. roku 1298. Gotycki budynek był mniejszy i niższy od obecnego, posiadał 2 kondygnacje i wieżę. Mieściły się w nim skarbiec, waga miejska, a na piętrze pomieszczenie reprezentacyjne (izba letnia). Z tamtego czasu pochodzi zawieszony na zachodniej elewacji tzw. pręt chełmiński, który stanowił dla handlujących w mieście podstawowy wzorzec miary. Ratusz był siedzibą władz miejskich od początku powstania aż do roku 1975. Dziś mieści się tutaj Muzeum Ziemi Chełmińskiej, które oprócz stałych ekspozycji obejmujących historię Chełmna, organizuje okolicznościowe wystawy, spotkania i koncerty.

Ul. Rycerską dojdziemy do kościoła dominikańskiego. Kościół powstał na początku XIII wieku, jego budowa ciągnęła się jednak przez niemal sto lat. Chociaż z zewnątrz kościół prezentuje się dość ponuro (głównie jego starsza część), to jego wnętrza kryją piękny ołtarz z XVIII wieku. W podłodze prezbiterium tkwi płyta nagrobna z 1360 roku, przedstawiająca pierwszego biskupa chełmińskiego, Heidenryka  (zm. 1306 r.).              
Za kościołem znajduje się Plac Rycerski / osada średniowieczna/.  Odbywają  się tutaj Turnieje Rycerskie  o Złotą Jaszczurkę Bractw Zaprzyjaźnionych. Osada Rycerska przy ulicy Kościelnej w Chełmnie staje się kilka razy w roku miejscem średniowiecznych rozgrywek i polem bitwy.           

Idąc Dominikańską mijamy Wieżę Ciśnień,- 13 kwietnia 1899 r. w szczycie wybudowanej wieży, w cynowej puszce, umieszczono akt erekcyjny zaopatrzony w pieczęć opłatkową miasta Chełmna oraz monetę 10 fenigów. Puszka została odnaleziona i przekazana do zbiorów Muzeum Ziemi Chełmińskiej w 1984 r. Nowa wieża ciśnień tłoczyła wodę na wysokość czwartego piętra a zasilały ją dwie pompy zasilane silnikami gazowymi.    
Dochodzimy do ul. Klasztornej przy której znajduje się  Zespół Klasztorny.
Na terenie zespołu klasztornego znajduje się prawdopodobnie najstarszy obiekt w Chełmnie – wieża  Mestwina (Mściwoja), ocalała część byłej warowni krzyżackiej (w Chełmnie nie zbudowano zamku, gdyż ten istniał już w pobliskim Starogrodzie). 

Tutaj też możemy obejrzeć drugą z ocalałych w mieście bram - Merseburską. Swoją funkcję przestała jednak pełnić już dawno temu i została zamurowana. Dziś urządzono tam kaplicę Grobu Pańskiego. Zwiedzając klasztor należy koniecznie odwiedzić park, który pod względem urządzenia i zadbania mógłby być wzorem dla chełmińskich plant (ech, gdybyż tak było wszędzie...). Ponadto znajduje się on na skraju wysoczyzny przez co można stamtąd podziwiać panoramę Doliny Wisły.                   

Na Franciszkańskiej kościół Franciszkanów  to kolejny z trzech największych kościołów w Chełmnie. Kościół jest budowlą o układzie halowym z prosto zakończonym prezbiterium. Charakterystycznym elementem budowy jest smukła, ośmioboczna dzwonnica (wys. 54,5 m). Do dziś w jego wnętrzu nie zachowało się wiele z jego dawnego, bogatego wyposażenia, które po kasacie zakonu przeniesiono do innych kościołów.                                                                

Przy tej samej ulicy znajduje się Dawna Akademia Chełmińska.          
Idziemy ul. Szkolną w stronę murów obronnych, znajduje się tam dobrze zachowana Baszta Prochowa. W baszcie  Muzeum Ziemi Chełmińskiej zorganizowało stałą wystawę zbiorów archeologicznych i etnograficznych.
 W Chełmnie powiadają, że właśnie w Baszcie Prochowej w 1470 r. zginął Bernard Szumborski, Morawianin, dowódca wojsk zaciężnych Zakonu Krzyżackiego. Był wybitnym dowódcą w okresie wojny trzynastoletniej, ale po jej zakończeniu ciemiężył Chełmno i Brodnicę, które wziął w zastaw za żołd niewypłacony mu przez Zakon.
Przy murze dochodzimy do Kaplicy Św. Marcina . Znajdująca się niedaleko kościoła Św. Ducha kaplica św. Marcina jest najmniejszym i najmłodszym gotyckim obiektem tego typu w mieście. Powstanie jej datuje się na XIV wiek. Od XIX wieku kaplica używana była przez pewien okres przez uczni pobliskiego gimnazjum, potem spotykali się tu członkowie Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół".
Dochodzimy do Kościoła Św. Ducha. Kościół zbudowano w latach 1280-1290, a na początku XIV wieku dobudowano do niego wieżę. Jest kolejną (obok fary) świątynią orientowaną na osi wschód-zachód. Od początku swego istnienia spełniał rolę kościoła przyszpitalnego - obok niego do XIX wieku mieścił się szpital. Do niedawna można było obejrzeć w nim m.in. zawieszone pod ciekawym, beczkowym sklepieniem chełmińskie sztandary. Dziś jednak z powodu postępującego niszczenia budowli sztandary te zostały przeniesione do Muzeum Ziemii  Chełmińskiej.

Ul. Toruńską wracamy do Kościoła Farnego najstarszego na Pomorzu Wschodnim.  Chełmno pretenduje do miana "polskiej stolicy zakochanych". I ma po temu powód - w chełmińskiej farze znajdują się relikwie św. Walentego przechowywane  tam od paru wieków.

W kościele farnym, w pobliżu ołtarza głównego mieści się osobny ołtarz, który w 1715 r. księża misjonarze przeznaczyli św. Walentemu. Obraz przedstawia ścięcie tego męczennika, a na drzwiczkach schowka widnieje łaciński napis świadczący o cudowności znajdującej się tam relikwii .
Wnętrze kościoła zdobią pierwotne, gotyckie elementy jak i te pochodzące z następnych epok. Ołtarz główny pochodzi z 1710 roku.. W pobliżu głównego portalu zawieszona jest meluzyna, świecznik w kształcie głowy jelenia. 
Jego ciekawą cechą jest to, że zawieszony na konopnej linie reaguje na wilgotność powietrza, przez co wykorzystywany jest jako barometr - zwracając się ku ołtarzowi wskazuje dobrą pogodę, odwracając łeb w kierunku portalu zapowiada deszcze.      Namawiam   na wejście na wieżę  kościoła farnego skąd rozciąga się przepiękny widok na całe Chełmno i okolicę.        

Wracamy Deptakiem udekorowanym kolorowymi sercami . Za  Bramą Grudziądzką skręcamy w prawo gdzie w parku Rydygiera znajduje się murowana ławeczka przy fontannie. Wymarzone miejsce na zrobienie pamiątkowej fotografii z pobytu w Chełmnie

Na tym kończymy naszą przygodę  z historycznym Chełmn

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS